Öldürücü Bir Hastalık: Distemper
Köpek esas olarak sağlıklı bir hayvandır. Yaşlılık döneminde özel bakıma ihtiyacı olsa da, hayatının en hassas dönemi bebekliktir. Genç bir köpeğin ölümüne neden olabilecek üç hastalık, distemper, leptospirosis (bulaşıcı sarılık) ve bulaşıcı hepatittir. Köpeği bu öldürücü hastalıklardan korumak için, ana sütünün sağladığı doğal savunmadan yoksun kaldığı zaman, yani sütten kesilir kesilmez, bu üç hastalığa karşı aşılanmak üzere derhal
veterinere götürmek gerekir.

İnsanlarda görülen gribe benzeyen (insanlara bulaşmaz) distemper’e 1700’lerde Asya’dan getirilen bir virüs neden oldu. Köpeğin yanı sıra, kurt, sırtlan, tilki, aslan, kaplan, vaşak, bizon, ermin ve gelincik gibi hayvanlar da bu hastalığa yakalanırlar.

Virüs, sindirim ya da solunum yoluyla bulaşabilir. Bulaştıktan sonra günlerce kuluçkada kalır, daha sonra sindirim, solunum ve sinir sistemlerine yerleşerek bütün organizmaya yayılır. Belirtiler, titreme, çevreye ilgisizlik, gözlerde kanlanma, öksürük ve çok yüksek ateştir. Köpek sahibinin hastalık bu noktaya gelmeden köpeğini aşılatmış olması gerekir. Aksi takdirde durum kötüdür.

Evlerinizde beslediğiniz, küçük hayvanlar tabir edilen canlı dostlarınızın;sağlıklı olup olmadıklarınızı anlamanıza yarayan, belirgin ve önemli ortak bazı kriterler vardır.Küçük hayvanları temsilen Hamster,Gonzales,Guinapigler ve Tavşanlar incelendiğinde; tüm canlılarda olduğu gibi dikkat edilmesi gereken başlıca unsur, pet’in canlı bakmasıdır.
Hareketli,çevresiyle sürekli ilgili,araştırmacı ve kıpır kıpır bir küçük hayvan diğer tüm canlılarda olduğu gibi ‘’sağlıklı”tabir edilir.

Sağlıklı olduğunu düşündüğünüz küçük canlının, düzenli yemek yediğini varsaydığımızda,bunlar dışında kalan ve dikkatle incelenmesi gerekecek durumlar da vardır.Sürekli hareketli olmasına alıştığımız,tüyleri parlak ve sağlam,oyuncu ve ilgili dostunuz birden bire bu davranış biçimlerinden uzaklaşarak bir köşeye çekilip yemek yemeden ve hareketsiz bir şekilde durmaya başlarsa..?
İlk düşünmeniz gereken şey,o bu duruma gelmeden önce yapılan en son değişiklik ya da işlem neydi? sorusunu cevaplamaktır.

Yuvanın yer değişimi,farklı bir hava akımı,yabancı birinin sizin bilginiz dışında o’na zarar vermiş olması,farklı bir gıda almış olması,bir başka canlının o’nu rahatsız etme olasılığı yada zarar vermiş olma ihtimali gözden geçirilmeli ve durum değişikliğinin ne zaman başladığı belirlenerek,en kısa süre içinde bir Veteriner Hekimine danışılmalıdır!

Fiziksel benzerlik nedeniyle ‘Fare’olarak anılan bu canlıların Farelerle ortak tek noktaları,kemirgen olmalarıdır.Tavşanların,bu fiziksel benzerliğe uymamaları,onların kemirgenlerde bulunan özellikleri taşımadıklarını göstermez..

Küçük hayvan sağlığında dikkat edilmesi gereken şeylerden biri de tek düzende beslenmemeleri,ana gıda olarak tespit edilen karışık tahılların yanı sıra diğer besinleri de, sebze ve meyvelerden almaları sağlanmalıdır.
Sağlık problemlerinin başında gıdasal problemler vardır.Çünkü bu canlılar,bizim bakımımızda ve besleme şartlarımızda oldukları müddetçe eksik bırakılan her besin,onların vücutlarında olumsuz yaşamsal etkiler yapar.

Kafes şartlarında yaşayan kemirgenler,düzenli bakımda olmadıklarında tırnakları,sebzeyle beslendiklerinde ise dişleri uzar.Bu iki durumda da,sağlıkları tehlikeye giren kemirgenler,ağır hareket eder,canları yanar ve gerektiği gibi beslenemezler.
Vücut değerlerinde zamanla oluşan eksiklikler;tüylerinde matlaşma ve dökülme ile baş gösterir..Kısa sürede bu duruma eklenen neşesizlik,donuk bakan gözler de bir şeylerin yolunda gitmediğinin habercisidir.

Eğer bir küçük hayvan sahibi iseniz,size tavsiyemiz;petinizin sağlığının ”henüz bozulmadan”önemsenmesidir!Küçük canlılarda, ilerlemiş fark edilemeyen sağlık sorunları çoğu zaman sonuçsuz kalacak,ve rutin kör tedavi uygulamasıyla(belirgin semptomlara göre uygun görülen tedavi)yetinilmek zorunda kalınacaktır..

Bu nedenlerden dolayı,yeterli hareket edebilme alanı sağlamak,dengeli ve düzenli beslenme,ani dış etken değişikliklerinden kaçınma ve düzenli olarak canlıya uygun vitamin,mineral ve preparatların verilmesi tavsiye edilerek bir Hekim tarafından düzenli olarak kontrolde olması önemle önerilir.

Dikkat

Guinapigler,sırt üstü yatar vaziyette uzun süre tutulmamalı,günde yarım demet kadar maydanoz yada dengi C Vitamini kaynağı verilmeli,çikolata,domates gibi gıdalardan uzak tutulmalı ve 15 dakikadan fazla aşırı sıcak ile teması olmamalıdır!

Bulaşıcı süngerimsi beyin hastalığı olarak adlandırılabilecek hastalık birçok hayvan türü ve insanlarda değişik isimler altında birbirine benzer bulgularla seyretmektedir. Ne virus nede bakteri olan ve ingilizce Proteinaceous Infectious Particle kelimlerinden türeyen prion bulaşıcı bir protein parçacığı olarak tanımlanmaktadır.

BSE; Sığırlarda davranış ve hareket sistem bozuklukları ile karakterizedir. ilerleyici sinir hücresi dejenerasyonu sonucu, sinir sisteminde mikroskobik olarak değerlendirilebilen sünger görünümüne yol açan öldürücü bir hastalıktır. Sığırlarda BSE 19883 yılında tanımlanmıştır. Koyun ve keçilerde görülen benzeri hastalık “scrapie” , ise 1930′lu yıllarda rapor edilmiştir. Bununla beraber, hastalığın Avrupa’da koyunlarda klinik olarak 1700′lerde bile görüldüğü anlaşılmaktadır. BSE yalnızca İngiltere’de görülüyor denebilir. 1994 yıllının başlangıcında İngiltere’de 120.000 sığır’ın BSE’ye yakalandığı bilinmektedir. Haftada yaklaşık olarak 750 vaka görülmüştür. Bu vakaların %92.5′u yalnız süt ineklerinde geri kalanı ise besi hayvanlarında görülmüştür. Giderek artış gösteren sığır hastalığı Ingiltere ve bazı Batı Avrupa ülkelerinde rastlanmakta olup, 1993 yılı ortalarına kadar İngiltere, İskoçya ve Galler bölgesinde yaklaşık 100.000 vaka tespit edilmiştir . BSE’nin bulaşmasında en önemli faktörün sığır rasyonlarına katılan rendering ürünleri olduğu kabul edilmektedir. Hastalığın besi sığırlarına nazaran sütçü ırklarda daha sık görülme nedeni bu hayvanların et-kemik unu içeren konsantre yemlerle beslenmesi olduğu ileri sürülmektedir . Bu nedenle Haziran 1988 yılınıda itibaren İngilterede hayvan beslenmesinde et-kemik unu kullanımı yasaklanmıştır. Alınan tedbirlere paralel olarak hastalık görülme sıklığında önemli azalmalar şekillenmiştir. İthal edilen hayvanlarda hastalığın çıkışından sonra Avrupa Birliği ülkelerinde 28/7/1989 tarihinden itibaren 10 aylıktan büyük (18/7/1988 tarihinden önce doğan) sığırların İngiltereden alımı yasaklanmıştır.Ayrıca sığırların sakatatlarının ortak pazar ülkelerine girişi de yasaklanmıştır. Böylece organların ilaç ve kozmetik sanayiinde kullanılması önlenmiştir .
BSE’ye ve diğer TSE’lere karşı koruycu amaçla bir aşı ve aynı zamanda hem koruyucu ve hemde sağaltıcı gaye için bir hiperimmun serum henüz gliştirilememiştir. Hastalığı kontrol altına almak için bazı koruyucu önlemler uygulamaya konulmuştur. Erken teşhisi, sağaltımı, aşısı, serumu ve aynı zamanda geriye dönüşü olmayan bu ölümcül hastalığın etrafa bulaşmasını önlemek için çok ciddi tedbirler alınarak uygulamaya konulması gereklidir. Bu önlemler ve öneriler aşağıdaki gibi sıralanabilir;

Bir sürüde BSE sürü hemen itlaf edilmelidir.
Çiftlik hayvanlarının besin zincirine ruminant ürünleri katılmamalı
BSE görülen ülkelerden her türlü hayvansal ürün ithali durdurulmamalı
Yurda kaçak canlı hayvan , et ve et ürünlerinin girişi kontrol edilmeli
Kesim öncesi sinirsel belirti gösteren hayvanlar BSE yönünden incelenmeli
Rendering tesislerinin güvenli bir şekilde 134-138°C’de çalıştırılmasına dikkat edilmeli
Sığır orjinli materyalden hazırlanan ilaç, kozmetik ürünlerinin risk taşıdıkları ihmal edilmemeli,
Ülkemizin et ihtiyacı ithalat yolu ile değil, gerileyen hayvancılığımıza destek verilmesi sonucu üretim artışı ile çözülmeli.

Hastalığın Tanımı : Yaşayan ya da yeni ölmüş güvercinin boğaz mukozasının mikroskobik incelenmesinde ortaya çıkar. Kadavrada ölümden sonra 20 saate kadar patojeni görmek mümkündür.

Hastalığın Tedavisi : Trichomonadlar tanımlandığında tüm sürü chevi-col+ ile tedavi edilmelidir. Su tüketimi artarsa (sıcak yüzünden) ilaçlı suya ek yapılmaz. İlaçlı su tüketildiğinde yeni, taze karışım yapılır. Tedavi boyunca banyo suyu konulmaz.

Paramyxovirüs (Sallabaş)

Hastalığın Tanımı : Virüs özellikle tam teşeküllü laboratuvarlarda, ölü kuştan alınan beyin ve böbrek parçalarından tanımlanır. Kuştan, hasta olduktan 2 hafta sonra alınan kan örneğinde antikor kanıtları görülebilir.

Hastalığın Tedavisi : Diğer tüm viral hastalıklarla birlikte, hastalığa yakalanan güvercinler için etkili bir tedavi yoktur. Sürüden birinin bu hastalığa yakalandığından şüpheleniyorsanız, hastalığın yayılmasını önlemek için ‘tüm’ güvercinlere koruyucu aşı uygulanabilir. Görünüşte hasta olan güvercinler
diğerlerinden uzaklaştırılmalıdır ve aşılanmamalıdır. Çünkü virüsü yayarak sürünün kalanını aşının koruyuculuğu elde edilene kadar diğerlerini de riske sokar. Savunma sistemlerini güçlendirmek için livimum ve vitamine b12 ile destek tedavi uygulanmalıdır.

Brusella cinsindeki etkenler, evcil hayvanlarda önemli ekonomik kayıplara neden oldukları gibi, enfekte hayvanların süt ve süt ürünleri, hatta et ile insanlara da bulaştıkları ve hastalığa neden oldukları için halk sağlığı yönünden de önemli bir grubu oluşturmaktadırlar.
Brusella cinsi mikroorganizmalar küçük, hareketsiz, sporsuz, gram (-), kokobasil şeklinde olup, boyları 0.6 – 0.2 mikron, genişlikleri 0.3 – 0.5 mikron arasında değişir. Seçici besiyerlerinde çok iyi, sıvı besiyerlerinde yavaş ürerler. Bazı türleri %5 – 10 CO 2 ‘ li ortama gereksinim gösterirler.

Brusella cinsi içinde bulunan:
B. melitensis: İnsanlarda Malta humması olarak bilinen hastalığın etkenidir. Başlıca konakçıları, koyun, keçi ve yabani sığırlardır, 3 biyotipi vardır.
B. abortus: İneklerde yavru atmalara neden olur. İnsanlarda Bang hastalığı etkenidir . Serolojik ve biyoşimik reaksiyonlarla birbirinden farklı, 9 biyotipi bulunur .
B. suis: Evcil domuzlarda hastalık yapar, 4 biyotipi vardır.
B. ovis : Koçlarda kısırlık , koyunlarda yavru atmalara neden olur.
B. canis: İlk kez, A.B.D’ de tazı köpeğinden izole edilmiş olup, köpeklerde yavru atmalara neden olmaktadır.

ETKENİN DAYANIKLILIĞI
Brusella mikroorganizmaları, güneş ışığı ve dezenfektanlara karşı çok duyarlı olup, birkaç dakikada aktivitelerini kaybederler. Karanlık yerlerde doku ve uterus akıntısı içinde uzun süre canlı kalırlar. Kokuşma sonu kısa sürede ölürler, tüm brusella tipleri, pastörizasyon ısısında 15 – 20 dk. da tahrip olurlar. Etken, yapılan araştırma sonuçlarına göre tereyağında dört ay canlı kalabilmektedir. Enfekte sütten yapılmış beyaz peynir, salamura içinde üç ay sonraya kadar kobayları enfekte edebilir ve beş ay sonra reaksiyon verebilir özelliktedir. Kültür, 0 o C ‘nin altında uzun süre canlılığını koruyabilmektedir. Etkenler, % 0.1 ‘lik sublime de birkaç dakikada, % 2 ‘lik formol, % 1 ‘lik lizol içinde 15 dakikada ölürler.
Brusellozis , dünyanın hemen hemen her yerinde evcil ve yabani hayvan türlerinde görülür . Ülkemizde B. abortus ve B. melitensis ‘in yaygın halde bulunduğu bildirilmektedir. Hastalığın inkubasyon süresi deneysel infeksiyonlarda, gebe ineklerde 5-10 hafta içinde meydana getirilmiş olmasına rağmen, doğal yolla Per Os oluşan enfeksiyonlarda ise bu sürenin 33-230 gün arasında değiştiği gözlenmiştir.

HASTALIĞIN BULAŞMA KAYNAKLARI
Brusellozis, zoonoz bir hastalık olduğundan her zaman hayvanlar insanlar için bir enfeksiyon kaynağıdır. Meslek hastalığı olarak bilinen brusellozis, veteriner hekimler, hayvan tüccarları, mezbaha işçileri ve az gelişmiş ülkelerde hayvanları ile aynı yerde bulunan insanlar bulaşma ile her an karşı karşıya bulunmaktadır. Bulaşma oranı entansif yetiştiricilik yapılan bölgelerde daha fazladır. Avrupa ve Rusya’dan damızlık sığır ve süt ineği getirilen yerlere bu hastalık girmiş ve bu hayvanlardan da çevreye yayıldığı bilinmektedir. Hastalık etkeni, en çok gebe hayvanların uterus içeriği, fötus ve fötal membranlarda bulunduğundan bunlar hastalık kaynağı olarak önemli yer tutarlar. Bulaşma, başlıca sindirim sistemi, sağlam veya portantreli deri, konjunktiva, çiftleşme ve sağım sırasında memelerin kontaminasyonu yoluyla meydana gelir. Son yıllarda vektörler üzerinde durulmakta, hastalığın naklinde sinek, sivrisinek, tahta kurusu, kene, pire gibi artropodalarla, yabani tavşan, sıçan, fare gibi kemiricilerin de rolü olduğu bildirilmiştir. Serçe, karga gibi kuşlarında portör olabilecekleri, bizon, geyik, dağ keçisi, ceylanlarda da enfeksiyon görüldüğünden hastalığın yayılmasında rol alabilecekleri bildirilmektedir.

Brusellozlu ineklerin çoğu aborttan sonra haftalarca, hatta aylarca sütleriyle mikrop çıkarırlar. Etkenin sütle çıkışı periyodik olup, laktasyonun sonuna doğru daha fazla sıklaşır. İneklerde, memeye yerleşmiş olan etken devamlı veya zaman zaman dışarı atılır. Doğumdan hemen sonra yani ağız sütü ile takriben 200.000 / ml etken atılır. Bazı ineklerin 7-9 yıl mikroorganizmayı çıkardıkları saptanmıştır. Abort yapmış keçi ve koyunlar, ilk 1-3 hafta içinde sütleriyle periyodik olarak mikroorganizmayı çıkardıkları, 3 haftadan sonra tespit edilemediği bildirilmektedir. Brusellozdan dolayı yavru atan ineklerde abort tarihinden 30-40 gün sonra etken, uterustan kaybolarak hayvanların memelerine ve uterus yumrularına yerleşir. Infekte analardan doğan buzağılarında efekte oldukları, bunların 7 gün ile 16 hafta arasında dışkılarıyla mikroorganizmayı çıkardıkları saptanmıştır. İnfekte boğaların kan serumları negatif reaksiyon verebilmesine karşın, bu hayvanların spermalarından etken izole edilebildiği gibi seminal plazmada da aglütinasyon testinin pozitif olduğu görülebilir.

İNSANLARA BULAŞMA
İnfekte inek sütlerinin herhangibir pastörizasyon işlemine tabi tutulmadan tüketilmesi, peynir veya tereyağı üretiminde kullanılması önemli infeksiyon kaynaklarıdır. Ülkemizde Güneydoğu bölgelerimizde çiğ köfte yeme alışkanlığı, önemli infeksiyon kaynaklarındandır. Peynir, çökelek halinde bekletildiği zaman Brusellanın yaşam süresi 3 aya kadar çıkar. İnfekte hayvan gübresi kullanılan toprakta yetişen taze sebzelerle de hastalığın bulaşabildiği bildirilmektedir. İnsandan insana bulaşma ya çok seyrek yada hiç görülmemektedir. Yaralı deriden veya ağızdan alınan mikroorganizma önce en yakın lenf yumrularına, oradan kana geçerek kemikiliğine, eklemlere, sinirlere, beyine ve özelliklede cinsel organlara yerleşerek hastalık oluşturmaya başlar. İnsanlarda hastalık belirtilerinin görülmesi halinde hemen bir doktora başvurulması gerekir.

KLİNİK BELİRTİLER
Sığırlarda görülen başlıca klinik bulgular, yavru atma, kısırlık, mastitis ve ateştir. Abortlar, gebeliğin her döneminde olmakla birlikte, genel olarak gebeliğin 6-8′ inci aylarında meydana gelir. İnsanlarda üşüme, dalgalı ateş ve terleme, karın ve eklem ağrısı gibi belirtilerle kendini gösterir. Ateş 40 o C’ nin üstünde olup, gebe kadınlarda düşüklere neden olur. Erkeklerde orşitis sonu kısırlık şekillenir. Bazen ciddi komplikasyonlar sonu hastalık ölümle sonuçlanabilir.

HASTALIĞIN KONTROLU
Mikroorganizma pastörizasyon ısısına hassas olduğundan, gıdaların pişirilerek yenmesi, çiğ olarak tüketilen sebze ve meyvaların etkenin duyarlı olduğu dezenfektanlarla yıkanması gerekmektedir. Hastalığın kontrolünde enfekte hayvanların sürüden ayrılmaları, diğer hayvanların enfeksiyona maruz kalmamaları açısından çok önemlidir. En radikal önlemlerden biriside hayvanların aşılanarak hastalığın kontrol altına alınmasıdır.
Brusellozis’de aktif bağışıklığı oluşturan aşılar, canlı Brusella abortus S-19 aşısı ile canlı B. melitensis Rev-1 aşısıdır. B. abortus S-19 aşısı, danalara ve erginlere uygulanan olmak üzere iki ayrı aşı olarak mevcuttur. B. abortus S-19, 4-8 aylık sağlıklı dişi danalara uygulanır, en az 7 yıl koruma sağlar, erginler ve erkeklerde kullanılmaz. Br. abortus S-19 ergin aşısı, 8 aylıktan büyük dişi sığırlara 24 ay ara ile iki kez uygulanır, en az bir yıl koruma sağlar, aşısız ve gençken aşılananlarda da kullanılabilir. Boğalara aşılamanın öerilmemesinin nedeni, testislere yerleşmesidir. Sürüdeki aşısız hayvanlar, infeksiyonda aşılılar için tehlike oluştururlar denilmektedir.

B. melitensis Rev-1 genç aşısı, 3-8 aylık sağlıklı dişi ve erkek kuzu ve oğlaklara uygulanır, tek bir aşılama yaşam boyu süren yeterli bir koruma sağlar, erginlerde uygulanmaz. B. melitensis Rev-1 ergin aşısı, 8 aylıktan büyük sağlıklı dişi koyun ve keçilere 12 ay ara ile 2 kez uygulanır.

PATOLOJİK MATERYALLERİN ALINMASI VE GÖNDERİLMESİ
ABORTE OLMUŞ FÖTUS: Kokuşma olmamış aborte fötus laboratuvara gönderilir.
SPERMA: Boğalardan usulüne uygun olarak ve aseptik koşullarda alınarak steril küçük şişelere konur.

VAJİNAL SVAB: Hayvanlarda yavru atımından sonra 6 haftalık periyod içinde izolasyon şansı yüksektir. Vaginal akıntıları almak için hazırlanan svablar, özel tüpüne konulduktan sonra hemen laboratuvara gönderilir.

SÜT: Şüpheli hayvanların meme başları dezenfekte edildikten sonra her meme bölgesinden, steril vida kapaklı tüplere, ilk iki sağım süt dışarı atıldıktan sonra 15 – 20 ml. miktarında sağılır. Tüplerin ağızları kapatılarak, soğuk koşullarda ve en kısa zamanda laboratuvara gönderilmelidir.
Laboratuvar muayeneleri için alınacak patolojik materyaller aseptik koşullarda, steril kaplara konulduktan sonra hemen gönderilmeli, bekletilecek olanlar buzdolabında saklanmalıdır.